Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Pandemia zmieniła nieco formułę festiwalu organizowanego po raz czwarty: w tym roku odbędzie się i na żywo, i online. Ze względu na problemy z dojazdem i przekraczaniem granic w dobie koronawirusa do Białegostoku nie dotrą zagraniczne teatry. Ale organizujący festiwal Teatr Dramatyczny zadbał o to, by widzowie mogli zobaczyć je w internecie.

W internecie…

W ciągu dwóch tygodni na stronie dramatyczny.pl (oraz na Facebooku i i kanale YouTube Teatru Dramatycznego) swoje spektakle pokażą teatry z Grodna i Mińska (Białoruś), Lwowa (Ukraina), Wilna (Litwa), Telawi (Gruzja), Erywania (Armenia) [program niżej]. Jak mówi Paweł Żuk, kierownik Działu Sprzedaży i Organizacji Widowni – większość spektakli została zarejestrowana specjalnie na potrzeby festiwalu.

'Alicja po drugiej stronie lustra' Teatr PAPAHEMA'Alicja po drugiej stronie lustra' Teatr PAPAHEMA Fot. Materiały prasowe

Pierwsze spektakle online już w niedzielę, wtorek i środę (20-23 września), potem na kilka dni zastąpią je spektakle grane na żywo na scenie Węgierki przez teatry z Polski (Białegostoku, Tarnowa, Rzeszowa i Warszawy).

Ale to nie koniec niespodzianek – zaplanowano też wirtualne (i także transmitowane) rozmowy z twórcami przedstawień. A kto nie ma ochoty oglądać ich w domowych pieleszach, może przyjść do Zmiany Klimatu, gdzie będą się odbywały transmisje spektakli. Tam zagości studio festiwalowe i stamtąd organizatorzy będą się łączyć z twórcami przedstawień. Rozmowy poprowadzi Dorota Sokołowska z Radia Białystok.

… i na żywo

Choć ze względu na pandemię festiwal trzeba było trochę przeformatować i przenieść w sporej mierze do internetu, to jednak będą się też spektakle na żywo (po nich odbędą się spotkania z twórcami).

Do Białegostoku przyjadą zespoły z Polski: z Tarnowa i Rzeszowa, które zaprezentują swoje najnowsze przedstawienia, zagrają też gospodarze – aktorzy z Teatru Dramatycznego i współpracujący z nim Teatr Papahema. Program zapowiada się ciekawie – wśród spektakli granych na żywo znajdą się m.in. „Bracia Karamazow” Teatru im. Ludwika Solskiego w Tarnowie, „Iwona, księżniczka Burgunda” Teatru im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie, „Alicja po drugiej stronie lustra” Teatru Papahema (spektakl powstał przy współpracy z Teatrem Polonia i jest propozycją familijną), „Samobójca” Teatru Dramatycznego.

Ciekawie zapowiadają się też teatralne propozycje online. W niedzielę (20 września) o godz. 17 festiwal rozpocznie „Irańska konferencja” – wspólne przedsięwzięcie białostockiego Teatru Dramatycznego oraz Narodowego Teatru Akademickiego im. Janki Kupały z Mińska (już pokazywane kilka tygodni temu w internecie).

Zaplanowano też m.in. spektakle inspirowane: Szekspirem – „Satysfakcja według Kupca Weneckiego” Teatru Dramatycznego ze Lwowa (spektakl świeżynka – premiera odbyła się ledwie 5 września), życiem geniusza teatru Wsiewołoda Meyerholda – „Dla Ryszarda II nie będzie miejsca” Narodowego Akademickiego Teatru z Erywania w Armenii, problemem manipulacji emocjonalnej i niszczycielskiej siły propagandy – „Człowiek z Podolska” Teatru OKT z Wilna.

Poza spektaklem Teatru Papahema z 2016 roku, większość to nowe propozycje – z ostatnich miesięcy lub z ub.r. – z czasów, gdy pandemia jeszcze nie unieruchomiła twórców teatralnych praktycznie na całym świecie.

Na festiwalu oczywiście obowiązuje reżim sanitarny – dystans społeczny, maseczki, mniej widzów na widowni.

***

Festiwal „Kierunek Wschód IV” finansowany jest ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz z budżetu Województwa Podlaskiego. Wstęp na wszystkie wydarzenia jest bezpłatny. Wejściówki na spektakle, które będą grane na scenach Teatru Dramatycznego, można odbierać w kasie teatru (jedna osoba może otrzymać dwie wejściówki).

Program

* niedziela (20 września), godz. 17 – „Irańska konferencja” Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku / Narodowy Teatr Akademicki im. Janki Kupały w Mińsku (Polska/Białoruś) – wydarzenie online / Zmiana Klimatu

* poniedziałek (21 września), godz. 19 – „Satysfakcja wg Kupca Weneckiego” Teatr Dramatyczny im. Marii Zańkowieckiej we Lwowie (Ukraina) – wydarzenie online / Zmiana Klimatu

* wtorek (22 września), godz. 19 – „Trzech mężczyzn w krawatach i anioł Avto Varsimashvili – tragikomedia w jednym akcie (z nieprzewidywalnym zakończeniem)” Państwowy Teatr Dramatyczny Telavi im. Waży Pszaweli (Telawi, Gruzja) – wydarzenie online / Zmiana Klimatu

* środa (23 września), godz. 19 – „Ślub z wiatrem. Pieśń w jednym akcie” Republikański Teatr Białoruskiej Dramaturgii (Mińsk, Białoruś) – wydarzenie online / Zmiana Klimatu

* czwartek (24 września), godz. 18 – „Alicja po drugiej stronie lustra” Teatr PAPAHEMA (Częstochowa, Polska) – Scena Duża

* sobota (26 września), godz. 17 – „Człowiek z Podolska” Teatr OKT (Wilno, Litwa) – wydarzenie online / Zmiana Klimatu

* poniedziałek (28 września, godz. 19 – „Dla Ryszarda III nie będzie miejsca” Narodowy Akademicki Teatr im. Gabriela Sundukyana (Erywań, Armenia) – wydarzenie online / Zmiana Klimatu

* wtorek (29 września), godz. 19 – „Bracia Karamazow” Teatr im Ludwika Solskiego w Tarnowie (Polska) – Scena Kameralna

* środa (30 września), godz. 19 – „Iwona, księżniczka Burgunda” Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie (Polska) – Scena Duża

* piątek (2 października), godz. 19 – „Samobójca” Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku (Polska) – Scena Duża

Opisy spektakli

„Satysfakcja wg Kupca Weneckiego” William Shakespeare

TEATR DRAMATYCZNY IM. MARII ZAŃKOWECKIEJ WE LWOWIE, Ukraina,

/wydarzenie online / Zmiana Klimatu / 21 września, godz. 19

Tłumaczenie: Andrij Bondar

Reżyseria: Stanìslav Mojseêv

Czas trwania: 120 minut

Wenecja miasto karnawału i tajemnic. Mieszkają tu ludzie beztroscy, pełni temperamentu i hojni. Dlatego wyśmiewają Shylocka, chciwego i ponurego lichwiarza żydowskiego, który liczy każdą monetę. Shylock z kolei odwzajemnia się miejscowym. Szczególnie nie lubi kupca weneckiego Antonio, który nie pobiera odsetek od pożyczek – zbyt bezinteresowny na tę profesję. Dlatego też dla „żartu” Shylock oferuje również nieoprocentowaną pożyczkę młodemu Bassanio – przyjacielowi tytułowego ambitnego kupca. Jedynym warunkiem jest to, że za zwłokę w spłacie długu Shylock będzie miał prawo do funta ciała Antonia. Co wygra – chęć zysku czy litość? Czy zakochany bohater jest gotowy spłacić dług i uratować przyjaciela? Rozlew krwi wydaje się nieunikniony, ale nagle pojawia się kobieta i miłość, której siła pokonuje wszelkie przeszkody.

„Trzech mężczyzn w krawatach i anioł Avto Varsimashvili – tragikomedia w jednym akcie (z nieprzewidywalnym zakończeniem)”

PAŃSTWOWY TEATR DRAMATYCZNY TELAVI IM. WAŻY PSZAWELI, Telawi, Gruzja,

/ wydarzenie online / Zmiana Klimatu / 22 września, godz. 19

Dramaturg: Philippe Lellouche

Reżyseria: Avto Varsimashvili

Czas trwania: 60 minut

W spektaklu trzech młodych mężczyzn znajduje się na komisariacie za popełnienie jakiegoś drobnego wykroczenia. Ich prawnikiem jest młoda dama. Jak zmieniłaby się ich wiara, gdyby młoda dama w ogóle nie była ich prawniczką i tak naprawdę okazałoby się, że nie znajdują się na komisariacie, ale zupełnie gdzie indziej?

Avtandil Varsimashvili to gruziński reżyser teatralny i filmowy, dyrektor artystyczny rosyjskojęzycznego Państwowego Akademickiego Teatru im. A. Gribojedowa w Tbilisi, właściciel Liberty Theatre Georgia, profesor Państwowego Uniwersytetu Teatru i Filmu w Tbilisi – kierownik wydziału reżyserskiego, reżyser i producent prywatnej wytwórni filmowej „Vars-Studio”. Aktywnie współpracuje z teatrami regionalnymi, stworzył udaną koprodukcję z Teatrem Telavi pt. „Trzech mężczyzn w krawatach i anioł” prezentowaną na naszym festiwalu. Teatr im. Gribojedowa odnosi największe sukcesy w Gruzji, a prywatny teatr Liberty Theatre stał się głównym teatrem gruzińskim, mającym wpływ na lokalne życie społeczne i polityczne.

W odróżnieniu od innych teatrów, których repertuar składał się z klasycznych sztuk w bardzo tradycyjnej formie, Liberty Theatre oferował bardzo realistyczne przedstawienia o współczesnym życiu społecznym Gruzji. W 2003 roku Liberty Theatre wniósł wkład w rewolucję róż.

„Ślub z wiatrem. Pieśń w jednym akcie”

REPUBLIKAŃSKI TEATR BIAŁORUSKIEJ DRAMATURGII, Mińsk, Białoruś:

/ wydarzenie online / Zmiana Klimatu / 23 września, godz. 19

Scenariusz: Âugen Karnâg, Kacâ Averkava

Reżyseria: Âugen Karnâg

Czas trwania: 80 minut

Opowieść o losie mężczyzny, uwikłanego w sieć cudzych decyzji. Miłość matki pochłania syna i paraliżuje jego osobowość. Twórcy spektaklu piszą, że „ta historia nie jest opowiedziana słowami, lecz spisana w samym sercu ludu, z rytmu i pieśni, brzmiących jako echo znikających wiosek, a sam spektakl jest próbą odwołania się do swoich korzeni. Reżyseria Âugena Karnâga – to znak eksperymentu najwyższej próby w dziedzinie wizualizacji i treści. Każde jego przedstawienie niezwykle precyzyjnie uderza w najbardziej bolesny punkt współczesnego społeczeństwa”. Przedstawienie intryguje formą: obraz ślubu i rytuałów weselnych pokazanych w bardzo sugestywnym planie wizualnym i muzycznym. Precyzyjnie i konsekwentnie zastosowane rozwiązania scenograficzne dzielą scenę na kilka światów widzianych w horyzontalnych płaszczyznach i oszczędnie oświetlonych wycinkach świata przedstawionego. Przywołują na myśl fragmentaryczność naszego oglądu rzeczywistości.

Rekomendowany wiek odbiorców: 16+

„Alicja po drugiej stronie lustra” Lewis Carroll

TEATR PAPAHEMA, Częstochowa, Polska

/ 24 września, godz. 18

Tłumaczenie: Jolanta Kozak

Adaptacja i reżyseria: Przemysław Jaszczak

Czas trwania: 60 minut

W drugiej części przygód Alicji autorstwa Lewisa Carrolla (kontynuacji „Alicji w Krainie Czarów”) widzowie będą mieli okazję towarzyszyć Alicji w podróży po krainie fantazji. Świat po drugiej stronie lustra zamieszkują niezwykłe postaci, będące wynaturzonym uosobieniem postaw, z którymi dziecko musi nauczyć się konfrontować. Spotkania z nimi zmuszają dziewczynkę do udzielenia sobie odpowiedzi na pytanie: „Kim jestem?”. Pełen humoru spektakl oddaje niezwykłość świata wykreowanego przez autora, operując środkami teatru formy. Wizyta po drugiej stronie lustra przyniesie wiele radości dzieciom, a dla dorosłych będzie szansą na powrót do czasów dzieciństwa. Spektakl powstał we współpracy z Teatrem Polonia w Warszawie prowadzonym przez Fundację Krystyny Jandy na Rzecz Kultury.

Rekomendowany wiek odbiorców 6+

'Człowiek z Podolska' Teatr OKT'Człowiek z Podolska' Teatr OKT Fot. Materiały prasowe

„Człowiek z Podolska” Dmitrij Danilov

TEATR OKT, Wilno, Litwa,

/ wydarzenie online / Zmiana Klimatu / 26 września, godz. 17

Tłumaczenie: Rolandas Rastauskas

Reżyseria: Oskaras Koršunovas

Czas trwania: 90 minut

Akcja rozgrywa się w typowym komisariacie w Moskwie. Zwykłe przesłuchanie zatrzymanego nagle zamienia się w wykład prowadzony przez funkcjonariuszy policji, w terror osobisty i intelektualny, który okazuje się straszniejszy niż jakiekolwiek moralne i fizyczne upokorzenie. Spektakl dotyczy problemu miękkiego rozprzestrzeniania się propagandy dzięki kreatywności w różnych dziedzinach sztuki, mediach i w życiu. Opinie powstają w najlepszych programach telewizyjnych i debatach. Pożądana rzeczywistość jest tworzona przy użyciu wszelkich możliwych wyrafinowanych zabiegów. Właśnie ten niewyczuwalny mechanizm pokazuje nierzeczywistość rzeczywistości, klatkę niewoli, która kiedyś wydawała się wszechświatem nieskończonej wolności. Proces ten ostaje nagle ujawniony, podobnie jak w Matrixie. Podobna jak w Rosji matryca działa również na Litwie. Wiele jest tego w naszej polityce, w naszym postrzeganiu zarówno teraźniejszości, jak i przeszłości oraz, nieuchronnie, w przyszłości, którą tworzymy”- mówi reżyser Oskaras Koršunovas. „Realizm absurdalny” – tak krytycy teatralni często opisują gatunek Człowieka z Podolska.

„Człowiek z Podolska” to kolejny na białostockim festiwalu spektakl w wykonaniu autorskiego Teatru Oskarasa Koršunovasa – słynnego litewskiego reżysera, wielokrotnie nagradzanego najważniejszymi nagrodami europejskimi, m.in. w Edynburgu, Europejską Nagrodą Teatralną dla Nowych Rzeczywistości (2006), francuskim tytułem Kawalera Orderu Sztuki i Literatury (2009), główną nagrodą dorocznego zgromadzenia Meyerholda (2010). Spektakl powstał na podstawie sztuki rosyjskiego dramaturga Dymitra Daniłowa, o której Koršunovas mówi, że pozwoliła mu ona zrozumieć dzisiejszą Rosję.

„Dla Ryszarda III nie będzie miejsca”, Matei Visniec

NARODOWY AKADEMICKI TEATR IM. GABRIELA SUNDUKYANA, Erywań, Armenia,

/ wydarzenie online / Zmiana Klimatu / 28 września, godz. 19

Reżyseria: Serge Melik-Hovsepyan

Czas trwania: 120 minut

Emigrant i dysydent Matei Visniec, jeden z najczęściej wystawianych rumuńskich dramaturgów, traktuje literaturę jako przestrzeń poświęconą wolności. Aktywny twórca tzw. pokolenia lat osiemdziesiątych, które odcisnęło wyraźne piętno na literaturze rumuńskiej. Wierzy w kulturowy opór i zdolność literatury do obalenia totalitaryzmu. Sztuka przedstawia późny okres życia jednego z najwybitniejszych reformatorów teatru na świecie Wsiewołoda Meyerholda. Wybitny rosyjski reżyser przed swoją tragiczną śmiercią przeżył kryzys psychiczny, wywołany zderzeniem jego twórczej wolności z dyktaturą reżimu Józefa Stalina. Inscenizacja Ryszarda III stała się dla niego prawdziwym koszmarem. Wszystko musiało być pod kontrolą, wszystko wydawało się podejrzane: nowoczesne stroje aktorów, milczące chwile między scenami, spojrzenia aktorów, rekwizyty, nawet biografia Szekspira. Komisja nadzorująca sztukę w każdym szczególe odnajduje elementy antyrewolucyjne. Atmosfera strachu z powodu tego dominującego podejrzenia powoduje, że nikomu nie można ufać. Przedstawienie ukazuje wielki talent Meyerholda, a także potęgę teatru, która może zagrozić reżimowi.

Urodzony w Teheranie reżyser Serge Melik-Hovsepian – absolwent London Film School i London School of Dramatic Arts w Anglii, reżyser filmów dokumentalnych przedstawień teatralnych w języku ormiańskim i perskim, asystent Petera Brooka w realizacji angielskiej wersji Mahabharaty. Od 2004 pracuje w Erywaniu w Armenii, gdzie założył teatr o nazwie Agora. Reżyseruje głównie sztuki współczesnych dramaturgów.

„Bracia Karamazow” Fiodor Dostojewski

TEATR IM. LUDWIKA SOLSKIEGO W TARNOWIE, Polska,

Miejsce – scena kameralna Teatru Dramatycznego / 29 września, godz. 19

Tłumaczenie: Adam Pomorski

Reżyseria: Marta Streker

Czas trwania: 80 minut

Ostatnia wielka powieść Fiodora Dostojewskiego, uznawana za jedno z najwybitniejszych dzieł w historii literatury, rozpisana na trzech aktorów. Kameralna autorska adaptacja Piotra Fronia oraz intrygująca forma plastyczna spektaklu umożliwiają spojrzenie z nowej perspektywy na relacje zapisane w oryginale.

Bohaterowie inscenizacji – bracia Iwan, Mitia i Alosza – to wielowymiarowo skonstruowane osobowości i zachwycające zestawienie odmiennych charakterów. Targani namiętnościami, rozpaczliwie poszukują sensu istnienia i zmagają się z mrocznym dziedzictwem. Góruje nad nimi nieustannie symboliczna figura zamordowanego ojca. Każdy z braci jest jednocześnie jego kopią i zaprzeczeniem. Każdy, dręczony poczuciem winy, próbuje odnaleźć swoje miejsce w bezlitosnym świecie i przezwyciężyć własne ograniczenia. Karamazowska natura popycha ich do czynów wielkich i amoralnych. Dostojewski, mistrz analizy najmroczniejszych zakamarków ludzkiej duszy, dotyka spraw uniwersalnych i odwiecznych dylematów ludzkości. Stawia fundamentalne pytania dotyczące istnienia Boga i wolnej woli, natury dobra i zła, miłości i nienawiści.

Podczas spektaklu używany jest efekt stroboskopowy i dym sceniczny, aktorzy palą papierosy.

„Iwona, księżniczka Burgunda” Witold Gombrowicz

TEATR IM. WANDY SIEMASZKOWEJ W RZESZOWIE, Polska,

Miejsce: Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku, Scena Duża/ 30 września, godz. 19

Opracowanie i reżyseria: Waldemar Śmigasiewicz

Czas trwania: ok. 120 minut z przerwą

Pierwsza, napisana jeszcze przed wojną, sztuka Witolda Gombrowicza opisująca mechanizmy funkcjonowania społecznych konwenansów. Autor przedstawia w niej sytuację człowieka uwikłanego w relacje z innymi. Pokazuje, w jaką stronę mogą ewaluować nasze kompleksy, kiedy spotkają się z absolutem. Dramat, w którym komedia przenika się z tragedią, to opowieść o fikcyjnej rodzinie królewskiej, której dobre samopoczucie i megalomania zostają zburzone przez pojawienie się dziewczyny o imieniu Iwona. Przerażona i zalękniona tajemnicza bohaterka doprowadza do dekonstrukcji i zrujnowania struktury dworu, którego przedstawiciele są nadęci i zakłamani. Dworu jako rodziny, która o mały włos nie doprowadza samej siebie do katastrofy i upadku, odsłaniając swoje wstydliwe tajemnice i sekrety.

Spektakl w reżyserii Waldemara Śmigasiewicza znanego białostockiej publiczności z wielu przedstawień zrealizowanych w Teatrze Dramatycznym.

„Samobójca” Nikołaj Erdman

TEATR DRAMATYCZNY IM. ALEKSANDRA WĘGIERKI W BIAŁYMSTOKU, Polska,

Miejsce: Teatr Dramatyczny/ 2 października, godz. 19

Reżyseria, adaptacja i opracowanie muzyczne: Katarzyna Deszcz

Czas trwania: 160 minut z przerwą

Napisana w 1928 roku tragikomedia Erdmana była oskarżeniem sowieckiego systemu, w którym jednostka się nie liczy, o ile nie umiera za tzw. słuszną sprawę. Dlatego utwór był zakazany i za życia autora, zmarłego w 1970 roku, nie ujrzał sceny. Rzecz dzieje się w Związku Radzieckim w późnych latach dwudziestych ubiegłego wieku, po rewolucji październikowej. Siemionowi Siemionowiczowi Podsiekalnikowowi coraz trudniej znaleźć motywację do życia. Jest bez pracy, jego rodzina cierpi biedę, szans na poprawę losu nie widać. Czuje się oszukany przez los, który nie pozwala mu być człowiekiem genialnym, chociaż zawsze tego chciał. W żonie widzi oskarżyciela swojej beznadziejnej sytuacji, terroryzuje ją, strasząc samobójstwem. Widzi dwa wyjścia: albo śmierć, albo kariera wirtuoza gry na helikonie. Żadnego z nich nie jest w stanie spełnić. Wieść o jego planowanym samobójstwie roznosi się po okolicy. Siemiona odwiedzają obywatele, których nigdy na oczy nie widział ani oni wcześniej nie wiedzieli o jego istnieniu. Wszyscy, tak jak Siemion, mają pretensje do losu o to, że są niezauważani, pozbawieni „należnego” miejsca w społeczeństwie. I każdy z nich za swoje niespełnienie obwinia otaczającą rzeczywistość polityczną, której nadrzędną ideą jest eliminacja pojęcia „jednostki” na rzecz „Masy mas”, zunifikowanego, bezosobowego narodu, który kocha i wierzy w jedyną słuszną ideę. Samobójstwo Siemiona każdy postrzega jako szansę na wyjście z nijakości, o ile Siemion zadedykuje w liście pożegnalnym swoją „ofiarę z życia” w jego sprawie. Po pustce, w której przebywał, otoczony tłumem pochlebców, Siemion nagle czuje się kimś ważnym i wolnym.

(opisy spektakli według organizatorów)

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.