Czarno-białe kadry na ekranie i ekspresyjna historia miłosna sprzed prawie stu lat. A potem... czarno-białe kadry na ścianie i historia codzienności mieszkańców kraju nad Morzem Czarnym. Rumuńskie mocne kulturalne uderzenie otworzyło w czwartkowy wieczór (31.08) oficjalnie Festiwal Wschód Kultury/Inny Wymiar.
Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Takim czterodniowym intensywnym zestawem (festiwal potrwa do niedzieli, 2 września) Białystok żegna lato, zapraszając mieszkańców na blisko 30 imprez z udziałem artystów z 12 krajów. W różnych punktach miasta odbywają koncerty, spektakle, filmy, warsztaty, instalacje, pokazy. Bogaty program przygotowują wspólnie różne miejskie placówki kulturalne, koordynowane przez Białostocki Ośrodek Kultury. Na wszystko – wstęp wolny, ale na część imprez trzeba mieć wejściówki. Wszystkie już co prawda rozdano, ale warto przyjść i próbować przed samymi imprezami. Ci bowiem, którzy odbierali wcześniej wejściówki, co praktyka pokazuje, mogą się w dniu wydarzenia na nim w ogóle nie zjawić.

Niemy film i muzyka

Początek festiwalu okazał się mocno rumuński – BOK, przy współpracy z Rumuńskim Instytutem Kultury w Warszawie oraz Filmoteką Rumuńską przygotował pokaz filmu „Manasses” w reżyserii ojca rumuńskiego niemego kina – Jeana Mihaila. To coś, co białostoczanie lubią, a filmowy dział BOK-u organizuje już od dawna – pokaz filmu niemego z muzyką na żywo. Tym razem – w odsłonie rumuńskiej.

I tak zobaczyć można było film z 1925 roku, do którego na żywo muzykę generował rumuński twórca Danaga.

Danaga
Danaga  Materiały organizatorów

O kontekście filmowej historii – tragicznej miłości Żydówki z Bukaresztu do chrześcijanina opowiadał przed pokazem Mihai Fulger z Filmoteki Rumuńskiej.

– Film powstał w oparciu o sztukę teatralną, która długo była w Rumunii zakazana. W pierwszej połowie XX wieku w kraju panowała antyżydowska atmosfera – kiedy spektakl wszedł na afisz, doszło do protestów środowisk nacjonalistycznych, które dowodziły, że w sztuce za dużo jest wątków żydowskich. Kiedy Mihail po kilku latach zdecydował się jednak realizować swój film, protestów już było dużo mniej i pracując nad filmem, nie miał już takich problemów jakie pojawiły się w przypadku teatru. W filmie grają aktorzy teatralni, którzy swojej pracy na planie w ogóle nie traktowali jako pracy. Stwierdzili, że mogą grać za darmo. Grali w sposób teatralny, więc w filmie dużo jest nadekspresji, teatralnego makijażu. Myślę, że film doskonale wpisuje się w klimat białostockiego festiwalu – to historia zetknięcia dwóch różnych światów, opowiada o trudach tolerancji i dialogu – mówił Fulger.

„Manasses” rzeczywiście wpasował się w ideę festiwalową znakomicie, przy okazji przenosząc widzów w niezwykły świat przedwojennej bogatej społeczności żydowskiej w Rumunii, pokazując też ówczesny Bukareszt, jego żydowskie cmentarze i ulice. Piękne kadry ciekawie łączyły się z muzyką produkowaną na żywo przez Daniela Agę (Danaga), muzyka z Klużu, który intrygujący obraz sprzed prawie stu lat zestawił z miksem funku, jazz, house i folkloru.

Wschód Kultury/Inny Wymiar. Foto Splendid Costica Acsinte
Wschód Kultury/Inny Wymiar. Foto Splendid Costica Acsinte  Fot. Materiały prasowe Wschód Kultury/Inny Wymiar

Bose stopy i garnitury

Po zakończeniu pokazu w kinowym foyer widzów czekała kolejna porcja pięknych czarno-białych kadrów sprzed kilkudziesięciu lat, tym razem zawieszonych na ścianie. Wystawa Costicy Acsinte, fotografa, uwieczniającego Rumunię lat 1930-1950, to jeden z ciekawszych punktów festiwalu. Pokazuje część niezwykłej kolekcji, ocalonej kilka lat temu przed całkowitym zniszczeniem przez jej opiekuna – Cezara Popescu. Ten ze zdjęciami Acsinte zetknął się już w dzieciństwie. A że kolekcja fotografa, który portretował codzienność Rumunii przez 60 lat, znikła po jego śmierci – postanowił ją odszukać.

Okazało się, że bezcenny zbiór kupiło jedno z rumuńskich muzeów, ale trzyma je w muzealnym magazynie, gdzie kolekcja niszczeje, i nikt jej nie ogląda. Przez kilka lat Popescu przekonywał władze muzeum, aby wyraziły zgodę na digitalizację ocalałych negatywów (część z nich uległa już zniszczeniu z powodu złego przechowywania). Gdy taką zgodę otrzymał, szybko zabrał się do pracy. To był ostatni moment – na wielu prezentowanych zdjęciach te zniszczenia widać bardzo mocno.

Zbiór jest fantastyczny – to, co widzimy w foyer kina, to zaledwie jego ułamek. Rumuni różnych stanów – z bosymi stopami i odziani w garnitury, rzemieślnicy i żołnierze, plażowicze i ludzie przy pracy, artyści i robotnicy zabierający się za jedzenie... Ileż tam szczegółów, niezwykłych twarzy, zaskakującego tła... Warto wpatrzeć się w te oblicza i detale – do niedzieli wystawę oglądać można w godzinach 14-18, a później (do 12 września) w godzinach pracy kina (o wystawie szerzej wkrótce).

Dziś dalsza część rumuńskiej odsłony festiwalu. O godz. 18.30 w kinie Forum zobaczyć można film „Licu. Rumuńska historia” (skomplikowana historia Rumunii opowiedziana przez pryzmat życia 92-letniego mężczyzny), a o godz. 20.15 – „Zabliźnione serca” (film klimatem przypominający „Czarodziejską górę” Manna).

Kadr z filmu 'Zabliźnione serca'
Kadr z filmu 'Zabliźnione serca'  Materiały organizatorów

Historia Emanuela, który latem 1937 roku zostaje skierowany do sanatorium nad Morzem Czarnym, gdzie leczy się gruźlicę kości. Przeżywa romantyczną przygodę, a tymczasem na zewnątrz, w rumuńskim społeczeństwie do głosu dochodzą skrajnie prawicowe i nacjonalistyczne tendencje).

Staruszki na pogorzelisku

W czwartkowy wieczór w ciasnej salce Białostockiego Teatru Lalek zaczęła się też teatralna odsłona festiwalu – pierwszy ze spektakli – „Kukrzysko”. To podlaski akcent festiwalu – spektakl przygotowały białostockie aktorki (związane niegdyś z teatrami Wierszalin i Malabar Hotel), reżyserki, absolwentki białostockiej Akademii Teatralnej i pracujące na niej jako asystentki: Paula Czarnecka i Maria Żynel. Zaprosiły widzów na pogorzelisko, w którym jako dwie zagadkowe staruszki obudziły się do życia po długiej przerwie. I zaczęły przywoływać słowiańskie bóstwa, złośliwe demony i zjawy.

Spektakl 'Kukrzysko'
Spektakl 'Kukrzysko'  Materiały organizatorów

Klaustrofobiczna salka, widzowie ściśnięci, siedzący na podłodze, a przed nimi – misterium, w którym dwie odziane w dziesiątki płacht stare kobiety próbują odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Rozpoznają siebie, swoje sprzęty, wywołują obrazy, tańczą z zapałem szamana, machają kadzidłem, toczą boje. A to wyciągną z kąta małą szafkę i wysypią z niej pomrukujące ludziki, a to stworzą kolejny ołtarzyk i gną się w ukłonach, a to walczą na totemy, na których zmieści się pół tuzina najróżniejszych bogów i bożków.

Do tego transowa muzyka, szepty szeptuch, ale też humor. Spektakl niczym patchwork (również scenograficznie). Ciekawy.

Dziś w BTL zobaczyć go można znów o godz. 18.

PROGRAM na najbliższe dni

31 sierpnia 2018

*godz. 13:30-18:00 Foto-Lab-Lodówka – happening; plac przed kinem Forum, ul. Legionowa 5; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 14:00-18:00 Foto splendid Costica Acsinte – wystawa; Foyer Forum, ul. Legionowa 5; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 15:00-20:00 Awesome bikes – Custom Bikes – galeria, wypożyczalnia; Rynek Kościuszki, obok „Astorii”; organizatorzy: Adrian Łucejko – Custom Bikes, Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 17:00 Teatr Czrevo: Pozory – monodram; Uniwersyteckie Centrum Kultury, ul. K. Ciołkowskiego 1N; organizator: Fundacja Teatr Czrevo

*godz. 18:00 Hubert Czerepok: Początek – wernisaż wystawy; Galeria Arsenał, ul. A Mickiewicza 2; organizator: Galeria Arsenał w Białymstoku

*godz. 18:00 – Maria Żynel, Paula Czarnecka: Kukrzysko – spektakl (dla widzów 18+); Białostocki Teatr Lalek, ul. K. Kalinowskiego 1; organizatorki: Maria Żynel, Paula Czarnecka

*godz. 18:30 – Pokaz filmu Licu. Rumuńska historia (reż. Ana Dumitrescu, Rumunia 2017, 87’); Kino Forum, ul. Legionowa 5; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 19:00 – Malenki Theater (IL): Cemach – spektakl; Białostocki Teatr Lalek, ul. K. Kalinowskiego 1; organizator: Towarzystwo Przyjaciół Kultury Żydowskiej w Białymstoku

*godz. 19:00 – Projekt fotografii organicznej i otworkowej – wernisaż wystaw; Białostocki Ośrodek Kultury / Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 20:00 – Pupile – spektakl taneczny; Hala Politechniki Białostockiej, ul. O. Sosnowskiego 11; organizator: Fundacja Pro Anima

*godz. 20:15 – Pokaz filmu Zabliźnione serca (reż. Radu Jude, Rumunia/Niemcy 2016, 141’); Kino Forum, ul. Legionowa 5; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

1 września 2018

*godz. 10:00-18:00 – Hubert Czerepok: Początek – wystawa; Galeria Arsenał, ul. A Mickiewicza 2; organizator: Galeria Arsenał w Białymstoku

*godz. 10:00-17:00 – Projekt fotografii organicznej i otworkowej – wystawy; Białostocki Ośrodek Kultury / Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 11:00 – Hubert Czerepok: Początek – oprowadzanie autorsko-kuratorskie; Galeria Arsenał, ul. A Mickiewicza 2; organizator: Galeria Arsenał w Białymstoku

*godz. 12:00 – Znikające miejsca i ludzie – spacer edukacyjny; początek: Opera i Filharmonia Podlaska w Białymstoku, ul. Podleśna 2; organizator: Galeria im. Sleńdzińskich w Białymstoku

*godz. 14:00-18:00 – Foto splendid Costica Acsinte – wystawa; Foyer Forum, ul. Legionowa 5; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 14:00-20:00 – 100 x sztuka – mozaika wolnych kultur – strefa wydarzeń familijnych; Rynek Kościuszki, obok Ratusza; organizator: Stowarzyszenie Kulturalne „Pocztówka”

*godz. 15:00-20:00 – Awesome bikes – Custom Bikes – galeria, wypożyczalnia; Rynek Kościuszki, obok „Astorii”; organizatorzy: Adrian Łucejko – Custom Bikes, Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 16:00 – Maryna Batsiukova: Własne historie – wernisaż wystawy; Białostocki Ośrodek Kultury / Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 17:00 – Teatr Czrevo: Pozory – monodram; Uniwersyteckie Centrum Kultury, ul. K. Ciołkowskiego 1N; organizator: Fundacja Teatr Czrevo

*godz. 18:30 – Koncert: Polska, Armenia, Gruzja: Kapela ze Wsi Warszawa (PL), Dogma (AM), Folk Band Bani (GE); Sala Forum, ul. Legionowa 5; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 20:00 – Bouillon Group: Sto minut / One hundred minutes – performance; Galeria Arsenał elektrownia, ul. Elektryczna 13, wejście od ul. Świętojańskiej; organizator: Galeria Arsenał

*godz. 21:00 Taste The East 2018 – koncerty; Stadion Miejski w Białymstoku, ul. Słoneczna 1; organizator: Stowarzyszenie Pogotowie Kulturalno-Społeczne

2 września 2018

*godz. 10:00-18:00 Hubert Czerepok: Początek – wystawa; Galeria Arsenał, ul. A Mickiewicza 2; organizator: Galeria Arsenał w Białymstoku

*godz. 10:00-17:00 – Projekt fotografii organicznej i otworkowej – wystawy; Białostocki Ośrodek Kultury / Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 10:00-17:00 – Maryna Batsiukova: Własne historie – wystawa; Białostocki Ośrodek Kultury / Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 14:00-18:00 – Foto splendid Costica Acsinte – wystawa; Foyer Forum, ul. Legionowa 5; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 14:00-20:00 – 100 x sztuka – mozaika wolnych kultur – strefa wydarzeń familijnych; Rynek Kościuszki, obok Ratusza; organizator: Stowarzyszenie Kulturalne „Pocztówka”

*godz. 15:00 – Mohylewski Obwodowy Teatr Lalek (BY): Hamlet – spektakl; Białostocki Teatr Lalek, ul. K. Kalinowskiego 1; organizator: Białostocki Teatr Lalek

*godz. 15:00-20:00 – Awesome bikes – Custom Bikes – galeria, wypożyczalnia; Rynek Kościuszki, obok „Astorii”

organizatorzy: Adrian Łucejko – Custom Bikes, Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 16:00 – Maria Żynel & Julita Charytoniuk: Kawałki (z) miasta – przewodnik muzyczny – spacer, koncert; początek: Rynek Sienny, przy „Wodopojce”; organizatorki: Maria Żynel, Julita Charytoniuk

*godz. 18:00 – Koncert Echoes: Hang Em High (PL/AT/CH), Guo Gan (CN), Fumie Hihara (JP); sala Forum, ul. Legionowa 5; organizator: Białostocki Ośrodek Kultury

*godz. 19:00 – Mohylewski Obwodowy Teatr Lalek (BY): Hamlet – spektakl; Białostocki Teatr Lalek, ul. K. Kalinowskiego 1; organizator: Białostocki Teatr Lalek

*godz. 19:30 – Maria Żynel & Julita Charytoniuk: Kawałki (z) miasta – przewodnik muzyczny – spacer, koncert; początek: Rynek Sienny, przy „Wodopojce”; organizatorki: Maria Żynel, Julita Charytoniuk

*godz. 20:00 – Inny wymiar mody – pokazy mody: Zeken Moda, Jacob, Aneta Popławska; Hala Politechniki Białostockiej, ul. O. Sosnowskiego 11; Organizator: Stowarzyszenie na rzecz Muzeum Mody i Tekstyliów ITE w Białymstoku

Więcej: www.innywymiar.bialystok.pl, www.wschodkultury.eu

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie
Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi 
Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.
Aleksandra Sobczak poleca
Więcej
    Komentarze
    Zaloguj się
    Chcesz dołączyć do dyskusji? Zostań naszym prenumeratorem