Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

A dokładniej – z kina Forum i wielu innych miejsc, wzorem poprzednich lat bowiem krótki metraż rozgości się w lokalach, które na pozór nie mają nic z filmem wspólnego (w poprzednich edycjach był nim np. stadion miejski czy dworzec). Szczegółowy – godzinowo i lokalizacyjnie – program 12. edycji festiwalu jest właśnie doprecyzowywany, ale wiadomo już, że w terminie 6-10 grudnia warto rezerwować sobie wieczory i dnie. Na wszystkie pokazy filmowe – wstęp wolny.

Jury z Cannes

Żubroffka to już marka sama w sobie, w ciągu dekady, dzięki intensywnej pracy ekipy filmowej (i nie tylko) Białostockiego Ośrodka Kultury z małego festiwalu rozrosła się do imprezy międzynarodowej, na którą (na konkursy i tematyczne bloki) swoje filmy ślą twórcy z całego świata.

W tym roku na konkurs z najróżniejszych zakątków globu nadeszła ich rekordowa liczba – aż 1928! Po wielu nieprzespanych nocach (w końcu trzeba było obejrzeć wszystkie i odrzucić blisko 1,8 tys.) festiwalowi selekcjonerzy wybrali 126 filmów, które zakwalifikowali do ośmiu konkursów: Studenci, Niezależni, Amatorzy, Okno na Wschód, Cały Ten Świat, Na Skraju, Kids i Music Video.

W blokach konkursowych zobaczymy fabuły i dokumenty (niektóre liczące ponad 30 minut, inne kilkuminutowe), animacje, teledyski, wideo-art. Wśród zakwalifikowanych filmów znalazły się prace z tak dalekich zakątków globu, jak m.in. Mjanma (dawna Birma), Australia, Meksyk, Kongo, Wybrzeże Kości Słoniowej, Indie, Iran, Gruzja i praktycznie wszystkie kraje europejskie. Oceniać je będzie jak co roku międzynarodowe jury dobrane bardzo starannie. W tym roku przedstawia się rzeczywiście imponująco.

– Jesteśmy dumni, że udało się nam zaprosić tak doborowe grono. W tym roku gościć będziemy aż dwóch zdobywców Złotej Palmy w Cannes i laureatów festiwalu w Berlinie – mówi Maciej Rant z Białostockiego Ośrodka Kultury.

I wylicza: – Międzynarodowe jury to w tym roku: Qiu Yang – chiński reżyser, zdobywca tegorocznej Złotej Palmy za krótkometrażowy film „A Gentle Night!”, Marian Crisan – rumuński reżyser nagrodzony Złotą Palmą w Cannes za krótkometrażowy film „Megatron”; Izabela Plucińska – polska animatorka mieszkająca i pracująca w Berlinie, za film „Jam Session” uhonorowana wieloma nagrodami, w tym Srebrnym Niedźwiedziem dla krótkiego metrażu na festiwalu w Berlinie; Gunhild Enger – nagradzana na świecie norweska reżyserka i artystka wizualna; jej dyplomowy film „Bargain” był nominowany do nagrody BAFTA. Oraz Grzegorz Brzozowski – pochodzący z Podlasia reżyser, socjolog i krytyk filmowy; jego film „A Stranger on my Couch” zdobył Srebrnego Lajkonika jako Najlepszy Polski Film Dokumentalny na Krakowskim Festiwalu Filmowym w 2017 roku.

Młode Jury po raz pierwszy

Jury oceni filmy w dwóch konkursach krajowych (Studenci, Niezależni) oraz dwóch międzynarodowych (Okno na Wschód, Cały Ten Świat). Oprócz Grand Prix Festiwalu oraz nagród i wyróżnień w każdym z konkursów, przyzna również nagrody specjalne za najlepszą animację, dokument, fabułę, zdjęcia oraz muzykę.

– Nowinką w tym roku jest to, że filmy w polskim konkursie Amatorzy oceni młode jury złożone z licealistów i studentów białostockich szkół i uczelni. Taka sytuacja zdarzy się po raz pierwszy w historii festiwalu. I jest też ciekawym sposobem na aktywizowanie młodych pod kątem edukacji filmowej – mówi Grażyna Dworakowska, dyrektor Białostockiego Ośrodka Kultury.

Rant dodaje: – Jury będzie pracować pod przewodnictwem znanej publicystki popkulturowej i krytyczki Kai Klimek. Ciekawe będzie też jury konkursu filmów eksperymentalnych i wideo-artu Na Skraju. Zbierze się w składzie: Marija Razgut (litewska producentka filmowa), Dan Karo (reżyser filmowy i selekcjoner Festival du Nouveau Cinéma w Montrealu) i Peter Budinský (słowacki animator i artysta wizualny). Z kolei filmy w konkursach Kids i Music Video ocenią widzowie. Festiwalowa publiczność przyzna też tradycyjnie swoją nagrodę – Dzikiego Żubra.

Symfonia wielkiego miasta

Festiwalowe inauguracje podczas kolejnych edycji wypadają interesująco i są zderzeniem rozmaitych energii – często współczesnej muzyki i archiwalnego filmu. W tym do awangardowego dokumentu „Berlin: Symfonia wielkiego miasta” z 1927 roku w reż. Walthera Ruttmanna i ukazującego jeden dzień z życia miasta zagra niemiecki producent Christian Loffler.

– Wschodząca gwiazda muzyki elektronicznej zmierzy się z dziełem awangardy. Artysta z powodzeniem łączy klimaty melancholijne i euforyczne, a film to poetycki portret metropolii. Taki zestaw zapowiada się więc bardzo ciekawie – mówi Krzysztof Sienkiewicz z BOK-u.

Maciej Rant dodaje: – Pojawia się podlaski wątek: Ruttmann inspirował twórców, wśród krytyków wręcz toczył się spór o to, czy pochodzący z Białegostoku jeden z najwybitniejszych dokumentalistów w historii – Dżiga Wiertow – nie plagiatował tych filmów. Ten tłumaczył, pokazywał różne zapiski świadczące o tym, że ich filmy powstawały równolegle.

Sienkiewicz: – Od tej symfonii zaczęła się moda na symfonie miast.

Uroczysta inauguracja festiwalu odbędzie się 6 grudnia o godz. 20.30 w kinie Forum.

Festiwalowe bloki

Żubroffka słynie już z ciekawych bloków tematycznych – setów filmowych poświęconych jakiemuś problemowi czy gatunkowi. W tym roku też będzie bogato. Fani kultowych już żubroffkowych midnight shorts doczekają się i teraz swojego setu; zobaczymy krótkometrażówki science fiction prosto z amerykańskiego Philip K. Dick Film Festival.

Stałym punktem festiwalu są filmowe śniadania, czyli filmy z poczęstunkiem – w tym roku będą to śniadania rumuńskie, argentyńskie i ukraińskie. W programie jest też autorski zestaw animacji o Bałtyku, inspirowany obecnością Białegostoku w konfederacji miast nadmorskich – Balteus Animatio; kobiece „szorty” szwedzkich reżyserek „A Swedish Life”, a także „Stary człowiek i może” – zestaw filmów dowodzących, że jesień życia nie musi być czasem straconym.

– W ub.r. zaczęliśmy cykl prezentacji wybranych metropolii, w których twórcy w nowoczesny i współczesny sposób opowiadają o swoich miastach. W tym roku zaprosimy na filmową podróż do Pekinu i Reykjaviku – mówi Maciej Rant. – Część gości zaproszonych na Żubroffkę nie zawsze potrafi pojąć, czym jest Wschód. Postanowiliśmy więc, że stworzymy też blok filmowy „Wschodnie przyjemności”, w którym zobaczyć można, na czym polegają małe, ukryte przyjemności, pewne rytuały składające się na charakterystyczną magię Wschodu. Myślimy, że to będzie fajny zestaw. Planujemy też panel dyskusyjny.

Zaufaj mi

Będą też inne panele dyskusyjne, m.in. "Trust Me", podczas którego organizatorzy (przy współpracy z festiwalami filmowymi w Szwecji – Uppsala International Short Film Festival i Austrii – VIS Vienna Shorts – chcą zapytać o zaufanie, a w szczególności jego brak we współczesnym świecie.

– Jako selekcjonerzy uznaliśmy, że trzeba przepracować temat zaufania poprzez filmy. Chcemy porozmawiać o tym: komu ufać, jak ufać – na poziomie już nie tylko pokoleń, ale też na poziomie państwa, autorytetów – mówi Krzysztof Sienkiewicz.

Panel „W gąszczu festiwali” to tradycyjne spotkanie przedstawicieli festiwali i branży filmowej. A gości w tym roku będzie sporo. Rant: – Policzyliśmy, że w Białymstoku i na Podlasiu pojawi się około 150 twórców.

Ciekawie zapowiada się poradnik terapeutyczny dla filmowców i nie tylko – „Komu po co to kino”, który poprowadzi Kornel Miglus z Polskiego Instytutu w Berlinie. Będą to szczere rozmowy o cieniach i blaskach zawodu filmowca.

Potwory na olimpiadzie

Tradycyjnie nie zabraknie warsztatów. Do zabawy i nauki organizatorzy wciągają dzieci, młodzież, a także, od kilku lat – seniorów.

– W tym roku dzieci będą uczyć się animacji lalkowej, tchną życie w kukiełki, zagrają w olimpiadzie. A wszystko to w ramach warsztatów „Monstrolympix/Potworolimpiada”, które poprowadzą animatorzy Dina Velikovskaya (Rosja) i Florian Grolig (Niemcy) – mówi Jan Wyspiański z BOK-u. – Młodzież z kolei nauczy się tworzenia teledysków z austriackim reżyserem Florianem Pochlatką. Od lat do tworzenia filmów zachęcamy także starsze pokolenie. Tym razem seniorzy pod wodzą Fabryki Form Fszelakich podczas warsztatów animacji spróbują „Ożywić wspomnienia”. Może być emocjonalnie – warsztatowicze bowiem będą je ożywiać za pomocą własnych fotografii, starych pocztówek miejskich, biletów. Z tego wszystkiego powstanie film.

W programie są też radiowe warsztaty dziennikarskie, które poprowadzi Ryszard Jaźwiński, autor programu „Trójkowo, filmowo”, a także warsztaty tworzenia wideoblogów filmowych, czego uczyć będzie Kaja Klimek.

Wystawy i klubowe szaleństwo

W ramach Żubroffki zostaną także zaprezentowane dwie wystawy: „Pagan Poetry” Marcina Nagraba (foyer kina Forum) oraz „Plakaty filmowe z Ghany”, ekspozycja zorganizowana we współpracy z Festiwalem Filmowym "Kocham Dziwne Kino" (klub Fama).

– „Pagan Poetry” to seria portretów inspirowanych słowiańską kulturą, w której autor zawarł wiele symboliki. Jedną z modelek jest matka fotografa – mówi Wyspiański.

Ciekawie zapowiada się też wystawa plakatów z Ghany. – To swoisty światowy fenomen, plakaty kupowane są przez galerie na całym świecie. W latach 90., kiedy kino hollywoodzkie trafiało do Ghany, twórcy z braku innych materiałów malowali je na workach. Z dużą liczbą węży, im więcej węży było na plakacie, tym lepiej – mówi Maciej Rant.

Tradycją Żubroffki są też wieczory klubowe w Famie – okazja do nowych muzycznych emocji i festiwalowej integracji. W tym roku o gorącą atmosferę zadba Gaika – wychowany na przedmieściach Londynu potomek karaibskich emigrantów, w swoich spowolnionych i przebasowionych produkcjach korzystający z jamajskich harmonii, teksaskiej rytmiki i bristolskiej palety efektów (przygniatający bas i hipnotyzujące niespieszne tempo). Wystąpią też izraelski skład Orgonite – przedstawiciel sceny middle eastern rave, Dj Khalab – włoski afro future beat shake; Rafael Aragon – legendarny francuski didżej i producent, czołowy przedstawiciel sceny global bass i tropikal masala oraz RSS B0YS, mistyczny polski duet z pogranicza techno i elektroniki.

Marka sama w sobie

– To, że ten program jest tak bogaty, to efekt wytężonej, całorocznej pracy ekipy działu filmowego BOK-u. Ich kontaktów, udziału w festiwalach. Ekipa w postaci tych trzech osób byłaby jednak za mała, oczywiście pomocników jest więcej – mówi Grażyna Dworakowska, szefowa BOK-u.

Maciej Rant: – Posiłkujemy się energetycznymi osobowościami. Opowiadamy o naszym festiwalu wszędzie, gdzie się tylko da. Ludzie kojarzą nasz festiwal, nasze miasto. Staramy się opowiadać o współczesnym świecie w sposób wzruszający, uczciwy i szczery, a robimy to właśnie za pomocą filmów. W tym roku padł rzeczywiście rekord, ale filmowcy nie ścigają się z nikim. Nie chodzi o ilość, chodzi o jakość. Staramy się budować kulturalny most między Wschodem a Zachodem, dzięki czemu to właśnie u nas, w Białymstoku i na Podlasiu, zbiera się twórcza energia z całego świata.

– Żubroffka jest marką samą w sobie. To wydarzenie, którego nie zignoruje żaden kinomaniak – mówi Rafał Rudnicki, zastępca prezydenta Białegostoku. – Wszystkich, którzy chcą poznać najnowsze osiągnięcia reżyserów z całego świata, zapraszamy do Białegostoku. Nasz festiwal to jedyna taka filmowa okazja w roku.

***

Festiwal zrealizowany z dotacji Miasta Białegostoku oraz dzięki wsparciu Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej.

Organizator: Białostocki Ośrodek Kultury – DKF „GAG”.

Więcej informacji i program – wkrótce na www.zubroffka.pl oraz www.facebook.com/zubroffka

 PROGRAM


6 grudnia 2017 (środa)


godz. 10:00 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Konkurs Kids 11+ (119’)


godz. 11:00 VI Liceum Ogólnokształcące – Czytelnia, ul. Warszawska 8
Pokaz Zaufaj mi – Pokolenia. Na rozdrożach (70’), wiek: 16+


godz. 11:00 Supraśl / Liceum Plastyczne, Plac Kościuszki 1, Sala Filmoteki Szkolnej
Pokaz Balteus Animatio (110’), wiek: 16+

godz. 12:00 Uniwersyteckie Centrum Kultury – Uniwersytet w Białymstoku, ul. Ciołkowskiego 1M
Pokaz Zaufaj mi – (Anty)autorytet: (Roz)czarowanie & (Nie)posłuszeństwo (92’), wiek: 16+ 

godz. 16:00 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Konkurs Studenci cz. I (100’), wiek: 16+


godz. 16:30 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Konkurs Cały ten Świat cz. I (100’), wiek: 16+

godz. 18:00 Galeria Arsenał – elektrownia, ul. Elektryczna 13 (wejście od ul. Świętojańskiej)
Pokaz Wszechświat jest dziwniejszy niż fikcja – Wizje z The Philip K. Dick Film Festival (87’), wiek: 16+

godz. 18:00 Białowieża / Kino Żubr, ul. Sportowa 17
Pokaz Nowy Pekin – współczesne kino chińskie (88’), wiek: 16+

godz. 18:30 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Konkurs Niezależni cz. I (111’), wiek: 16+

godz. 18:30 Kino Forum, ul. Legionowa 5

Wernisaż wystawy fotografii Pagan Poetry Marcina Nagraby  

godz. 19:00 Klub FAMA, ul. Legionowa 5

Wernisaż wystawy Plakaty filmowe z Ghany + wykład Dawida Gryzy

godz. 20:30 Kino Forum, ul. Legionowa 5, bilet: 25 zł
Otwarcie Festiwalu – pokaz filmu Berlin: Symfonia wielkiego miasta (62’) + muzyka Christian Löffler (live)


godz. 23:00 Zmiana Klimatu, ul. Warszawska 6
Pokaz Midnight shorts vol. VI (105’), wiek: 18+


7 grudnia 2017 (czwartek)

godz. 10:00 Kino Forum, ul. Legionowa 5

Konkurs Kids – młodzież 15+ (77’)

godz. 13:00 Wydział Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu w Białymstoku, ul. Świerkowa 20, C.02 – Mała Aula
Pokaz Zaufaj mi – Fake news. Podrabianie rzeczywistości (73’) + panel dyskusyjny Zaufaj mi, wiek: 16+


godz. 16:00 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Konkurs Cały ten Świat cz. III (107’), wiek: 16+

godz. 16:30 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Konkurs Studenci cz. II (90’), wiek: 16+


godz. 17:00 Narew / Narwiański Ośrodek Kultury, ul. Mickiewicza 105
Pokaz Rumuńska Rewolucja Filmowa (109’), wiek: 16+

godz. 18:00 Sokółka / Kino Sokół, Plac Kościuszki 24
Pokaz Gorzko-słodka Argentyna (88’), wiek: 16+

godz. 18:00 Łomża / II Liceum Ogólnokształcące, Plac Kościuszki 3
Pokaz Zaufaj mi – Pokolenia. Na rozdrożach (70’), wiek: 16+

godz. 18:15 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Konkurs Okno na Wschód cz. II (74’), wiek: 16+

godz. 18:30 Augustów / Miejski Dom Kultury, ul. Rynek Zygmunta Augusta 9
Pokaz A Swedish Life (89’), wiek: 16+


godz. 19:00 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Konkurs Niezależni cz. II (112’), wiek: 16+

godz. 20:15 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Konkurs Cały ten Świat cz. II (101’), wiek: 18+


godz. 22:00 Klub FAMA, ul. Legionowa 5, wstęp wolny
Konkurs Music video, wiek: 16+
Koncert RSS B0YS (PL)


8 grudnia 2017 (piątek)


godz.11:00 Klub FAMA, ul. Legionowa 5
Ukraińskie Śniadanie Filmowe (70’), wiek: 16+

godz. 13:30 Wydział Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu w Białymstoku, ul. Świerkowa 20, C.01 – Duża Aula
Pokaz A Swedish Life (89’), wiek: 16+


godz. 13:45 Supraśl / Liceum Plastyczne, Plac Kościuszki 1, Sala Filmoteki Szkolnej
Masterclass Interference Festival – Video Komunikacja (60’), wiek: 16+

godz. 15:30 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Konkurs Cały ten Świat cz. I (100’), wiek: 16+

godz. 16:00 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Konkurs Okno na Wschód cz. III (95’), wiek: 16+

godz. 17:00 Narewka / Gminny Ośrodek Kultury, ul. Nowa 3a
Pokaz Stary człowiek i może (109’), wiek: 16+

godz. 18:00 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Konkurs Studenci cz. I (100’), wiek: 16+


godz. 18:00 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11

Konkurs Okno na Wschód cz. I (92’), wiek: 16+

godz. 18:00 Kleszczele / Świetlica Wiejska Wsi Dobrowoda, ul. Kolejowa 19
Pokaz Wszechświat jest dziwniejszy niż fikcja – Wizje z The Philip K. Dick Film Festival (87’), wiek: 16+


godz. 18:00 Hajnówka / Hajnowski Dom Kultury, ul. T. Sołoniewicz 4
Pokaz Short 101 Reykjavík (92’), wiek: 16+

godz. 18:30 Sejny / Ośrodek Kultury w Sejnach, ul. 1 Maja 17
Pokaz Ukrainian Borsch Shorts (70’), wiek: 16+


godz. 18:30 Galeria Arsenał – elektrownia, ul. Elektryczna 13 (wejście od ul. Świętojańskiej)
Konkurs Na skraju – eksperyment i wideo-art (105’), wiek: 18+

godz. 20:15 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Konkurs Cały ten Świat cz. III (107’), wiek: 16+

godz. 20:30 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Konkurs Niezależni cz. I (111’), wiek: 16+

godz. 22:00 Klub FAMA, ul. Legionowa 5, bilet: 15 zł/20 zł
Koncert Mifi (PL) / Gaika live (UK)


9 grudnia 2017 (sobota)


godz. 10:00 Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19
Konkurs Kids 5+ (40’)

godz. 11:00 Gran Vía Centrum Języka i Kultury Hiszpańskiej, ul. Lipowa 6
Argentyńskie Śniadanie Filmowe (88’), wiek: 16+

godz. 12:15 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Konkurs Okno na Wschód cz. II (74’), wiek: 16+

godz. 12:30 Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19
Konkurs Kids 7+ cz. I (50’)

godz. 14:00 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Brunch Wschodnie przyjemności (94’) + panel dyskusyjny, wiek: 16+

godz. 15:00 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Konkurs Studenci cz. II (90’), wiek: 16+

godz. 16:30 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Konkurs Amatorzy (100’), wiek: 16+

godz. 17:00 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Konkurs Niezależni cz. II (112’), wiek: 16+

godz. 18:45 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Konkurs Okno na Wschód cz. III (95’), wiek: 16+

godz. 20:15 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Konkurs Okno na Wschód cz. I (92’), wiek: 16+

godz. 20:30 Pałac Branickich: Muzeum Historii Medycyny i Farmacji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, ul. J. Kilińskiego 1
Pokaz Short 101 Reykjavík (92’), wiek: 16+

godz. 20:45 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Konkurs Cały ten Świat cz. II (101’), wiek: 18+

godz. 22:00 Klub FAMA, ul. Legionowa 5, bilet: 15 zł/20 zł
Koncert Orgonite (IL – middle eastern rave) / DJ Khalab live a/v (IT – afro future beat shake) / Rafael Aragon (FR – global bass, tropikal masala)


10 grudnia 2017 (niedziela)

godz. 10:00 Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19
Konkurs Kids 7+ cz. II (50’)

godz. 11:30 Zmiana Klimatu, ul. Warszawska 6
Rumuńskie Śniadanie Filmowe (109’), wiek: 16+

godz. 12:30 Centrum im. Ludwika Zamenhofa, ul. Warszawska 19
Konkurs Kids 9+ (74’)

godz. 13:00 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Pokaz Stary człowiek i może (87’), wiek: 16+

godz. 14:30 Klub Fama, ul. Legionowa 5
Masterclass Interference Festival – Video Komunikacja (60’), wiek: 16+

godz. 15:00 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Pokaz Balteus Animatio (110’), wiek: 16+

godz. 15:30 Kino Forum, ul. Legionowa 5
Pokaz filmów członków Jury + Q&A (109’), wiek: 16+

godz. 17:15 Camera Cafe, ul. Lipowa 14 lok. 11
Pokaz Nowy Pekin – współczesne kino chińskie (88’), wiek: 16+

godz. 19:00 kino Forum, ul. Legionowa 5
Uroczyste ogłoszenie wyników Festiwalu + pokaz nagrodzonych filmów, wiek: 16+


Wydarzenia towarzyszące:
Warsztaty animacji lalkowej dla dzieci, animacji dla seniorów, tworzenia teledysków, tworzenia videoblogów filmowych i radiowe warsztaty dziennikarskie
Poradnik terapeutyczny: Komu po co to kino
Panele dyskusyjne: Zaufaj mi, Wschodnie przyjemności

Na wszystkie filmowe pokazy – wstęp wolny! Q&A po seansach!
Napisy w języku polskim! All films with English subtitles!

Bilety na koncerty do kupienia w kasie kina Forum (ul. Legionowa 5), kasie BOK/CLZ (ul. Warszawska 19) i na stronie www.bilety.bok.bialystok.pl

Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.