Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Zaglądamy do Dziennika Białostockiego z 1 listopada 1936 roku, jednego z najlepszych, najciekawszych i najdłużej wydawanych tytułów prasy białostockiej w międzywojniu. Dziennik ukazywał się przez 20 lat, publikował wiadomości regionalne i ogólnopolskie, wieści poważne i te mniej. W 1936 roku do wybuchu wojny wydawała go Maria Lubkiewiczowa -Lewandowska.

Białostoczanie 81 lat temu, gdy już odwiedzili groby bliskich, zasiedli w domu czy kawiarni, przeczytać mogli mnóstwo ciekawych informacji.

Białystok, ulica Kilińskiego w roku 1936Białystok, ulica Kilińskiego w roku 1936 Bolesław Augustis/albom.pl

Zdarzyło się... 1 listopada 1936 roku. Niepublikowane zdjęcia sprzed 81 lat

Kabaret, bójka i urzędnik w sądzie

Wiadomość tematycznie związana z regionalnymi Zaduszkami znalazła się akurat na dalszych stronach. Ale potwierdziła, że w 1936 roku, tak jak dziś oficjalne uroczystości odbywały się na cmentarzu wojskowym na Zwierzyńcu (powstałym w 1920 roku, jako miejsce spoczynku poległych w walkach o niepodległość Białegostoku w 1919 roku).

Dziennik napisał: „Dzisiaj, staraniem zarządu Towarzystwa Opieki nad Grobami Bohaterów, odbędzie się nabożeństwo żałobne na cmentarzu wojskowym na Zwierzyńcu z udziałem przedstawicieli władz cywilnych i wojskowych, samorządu i organizacji społecznych. W związku z tym Zarząd Towarzystwa apeluje do społeczeństwa o wzięcie gremialnego udziału w żałobnej uroczystości”.

Rajcy, kupcy, fabrykanci. Oni tworzyli miasto. Wędrówka wśród mogił

Na tej samej stronie znalazły się też:

*zapowiedź rozprawy 6 listopada w sądzie okręgowym – „na ławie oskarżonych zasiądzie Aleksander Gryc, były urzędnik kancelarii adwokackiej pod zarzutem zabójstwa żony”;

*informacja, że „od dania dzisiejszego w Cafe Oaza przygrywać będzie nowo zaangażowana orkiestra – sekstet pod batutą p. Rutkowskiego. Pozatem występ nowego kabaretu”;

*relacja z bójki cywilnych z żołnierzami. „W piwiarni Myszkińskiego w Suwałkach wynikła między grającymi w karty żołnierzami i cywilnymi bójka na tle wygranej. W trakcie bójki Antoni Staszkiewicz uderzył nożem w szyję strzelca rezerwy Edmunda Sobieszaka, raniąc go bardzo ciężko. Sobieszak po przewiezieniu do szpitala zmarł”;.

*jednozdaniowa notka o końcu strajku w Michałowie: „Strajkujący tkacze-lonkietnicy w Michałowie po uzyskaniu żądanej podwyżki przystąpili do pracy w dniu 30 października”;

Dziennik Białostocki, wydanie z 1 listopada 1936Dziennik Białostocki, wydanie z 1 listopada 1936 Fot. Książnica Podlaska (egzemplarz zdigitalizowany w Podlaskiej Bibliotece Cyfrowej)

Dziewiętnastu chce uczyć się esperanto

W Dzienniku z owego 1 listopada w tematach regionalnych opublikowano także:

* sprawozdanie z zebrania komitetu pomocy zimowej dla bezrobotnych. „Ustalono, że trzeba się liczyć z koniecznością udzielenia pomocy i zaopiekowania się w okresie zimowym 2125 rodzinami na terenie powiatu białostockiego (...). Przy obliczeniu w głównym Urzędzie Wojewódzkim 2 1/2 osoby na jedną rodzinę – [rzecz dotyczy] 5312 osób”;

* informację o zebraniu członków miejscowego Towarzystwa Esperantystów. „Red. Jakub Szapiro wygłosił odczyt pt. „XXVIII wszechświatowy kongres esperantystów w Wiedniu” ilustrowany własnymi zdjęciami. W Towarzystwie rozpoczął się dwumiesięczny kurs pomocniczy języka esperanto. Zapisało się 19 osób”....

[...nikt nie mógł przewidzieć, że ledwie pięć lat później, 12 lipca 1941 roku Jakub Szapiro, dziennikarz, literat, założyciel Białostockiego Towarzystwa Esperantystów im. Zamenhofa w Białymstoku, jasna postać przedwojennej białostockiej elity, zostanie zamordowany na Pietraszach przez hitlerowców];

Augustis 2.0. Przedwojenny Białystok zdigitalizowany w sieci

Bardzo niebezpieczna choroba

Dziennik poinformował też o obowiązkowej akcji odszczurzania:

*„W terminie do 11 listopada wszyscy właściciele domów, sklepów i innych obiektów winni dokonać gruntowanego oczyszczenia posesji przez usunięcie śmieci, odpadków itp. Właściciele domów winni nabyć trutki „Ratopax” zatwierdzone przez ministerstwo. Trutki winne być rozłożone wszędzie jednocześnie w dniu 12 listopada i pozostawać trzy dni, a spożyte, zastąpione świeżymi”.

Nie brakło policyjnych „kwiatków”;

Choćby:

*„19-letni F.K. zameldował na posterunku w Goniądzu, że 21-letnia kelnerka w jednej z białostockich restauracyj zaraziła go bardzo niebezpieczną chorobą” [jaką, w jaki sposób, i jak się to skończyło – nie wiadomo];

*„Komisariat Państwowej Policji poszukuje właścicielki złotej obrączki zgubionej na ulicy we wrześniu a znalezionej przez pewnego wieśniaka”;

Nie brakło też reklam.

* „Ekstra cienki nożyk do golenia firmy Grom, doskonały, elastyczny, znacznie tańszy”;

* I ogłoszeń aż sześciu lekarzy oferujących swe usługi w leczeniu „chorób wenerycznych, skórnych, moczopłciowych oraz niemocy”.

Modny Białystok. Przedwojenne elegantki w książce i fotografii

Sławny tenor się żeni

Ale „czołówką” świątecznego wydania Dziennika Białostockiego jest bynajmniej nie temat białostocki. A ogólnopolski, kulturalno-obyczajowy. To relacja ze ślubu wybitnego polskiego tenora światowej sławy Jana Kiepury z węgierską śpiewaczką operową i aktorką filmową Martą Eggerth w katowickim urzędzie stanu cywilnego. On miał lat 36, ona 23. Zainteresowaniu prasy trudno się dziwić, jeszcze przed wojną ta para zdobyła sobie status porównywany dziś np. do małżeństwa Brada Pitta i Angeliny Jolie. On zmarł w 1966 roku, ona przeżyła go o blisko 50 lat. Zmarła w wieku 101 lat w 2013 roku.

Dziennik Białostocki, wydanie z 1 listopada 1936. Wkładka Ilustracja ŚwiątecznaDziennik Białostocki, wydanie z 1 listopada 1936. Wkładka Ilustracja Świąteczna Fot. Książnica Podlaska (egzemplarz zdigitalizowany w Podlaskiej Bibliotece Cyfrowej)

Co jeszcze białostoczanie wyczytali w Dzienniku Białostockim?

* o przewrocie wojskowym w Bagdadzie;

* o tragedii w Rotterdamie – w tekście pt. „Grobowce żywych na statku – cysternie” czytamy, że w eksplozji „z 30 ludzi załogi wszyscy zostali zabici lub ciężko poparzeni”;

* o Madrycie szturmowanym przez wojska powstańcze i „150 trupach co noc na ulicach Barcelony” [w Hiszpanii trwała właśnie wojna domowa między rządem Republiki Hiszpańskiej a prawicową opozycją];

* o „straszliwej rzezi 400 oficerów”, do której doszło w Kartagenie. A dokonanej przez „sowietmarynarzy na 400 oficerach, gdzie wywieziono ich na pełne morze pomordowano i wrzucono do wody”;

* o tym, że za dwa dni wybory w USA. Kto zwycięży? Roosevelt czy Landon?

* o nowości lotniczej brytyjskich linii lotniczych, które otwierają stałą komunikację samolotową między Europą a Afryką. „Pionierską podróż odbędzie Canopus, największy i najbardziej luksusowy samolot Anglii. Potężny jednopłatowiec mieści w sobie 21 pasażerów, nie licząc 5 członków załogi; leci 200 km na godzinę ma dwa pokłady: górny i dolny; mieszczą się na nich: dancing, bar, palarnia, czytelnia, kuchnia. W ciągu dnia pasażerowie otrzymują szerokie wygodne fotele, w nocy – szezlongi do spania”;

Odeszli w Państwo Umarłych

Na dalszych stronach jest też wspomnienie znanych osób, którzy zmarli w ciągu roku – pt. „Ci, którzy odeszli w Państwo Umarłych”.

A odeszli m.in.: Stanisław Niewiadomski – „natchniony tłumacz na język muzyki pieśni naszych poetów”; senator Adam Piłsudski, brat marszałka; konsul RP w Tel Awiwie i nestor dziennikarstwa – Adam Breza, rzeźbiarz, w osobie którego „architektura traci genialnego artystę kamiennego monumentu Czesława Przybylskiego”; Zula Pogorzelska, legenda kabaretu Qui Pro Quo, uwielbiana przez widzów aktorka kinowa, która sławą dorównywała Hance Ordonównie [zmarła zaledwie w wieku 38 lat, na ciężką chorobę kręgosłupa].

W dniu składania gazety, 31 października, na dzień przed Dniem Wszystkich Świętych zmarł też znany polityk socjalistyczny Ignacy Daszyński, na dwa dni – znany polski malarz reprezentujący symboliczny nurt Młodej Polski – Ferdynand Ruszczyc.

Faszyści w Rzymie i Berlinie

Do gazety w związku ze świętem dołączono też bezpłatny dodatek „Ilustracja świąteczna”, a w nim cztery strony wypełnione fotografiami i podpisami, w stylu „zdarzyło się...”. Całość otwiera wspomniane wyżej zdjęcie z warszawskiego Grobu Nieznanego Żołnierza. A dalej – fotki i wieści, o tym, że:

* król Karol rumuński w Pradze;

* nowy poseł Wenezueli w Warszawie;

* Matuzalem w Niemczech, czyli najstarszy 111-letni rolnik z Prus Wschodnich;

I coś, co już zapowiadało złowieszczo wydarzenia, które ledwie trzy lata później zmienią historię Europy, pozbawią życia miliony osób:

*uroczystości faszystowskie w Rzymie

* zaprzysiężenie rekrutów w Niemczech. „Tegoroczne zaprzysiężenie rekrutów garnizonu berlińskiego w Poczdamie odbyło się specjalnie uroczyście, bowiem po raz pierwszy wcieleni zostali do szeregów żołnierzy którzy odbywać będą dwuletnią służbę..

****

Dziennik Białostocki odnaleźć można w Książnicy Podlaskiej, ale też w zasobach Podlaskiej Biblioteki Cyfrowej (http://pbc.biaman.pl), w których strony można przeglądać, nie ruszając się z domu. Zajrzyj tu: pbc.biaman.pl

Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie

Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi

Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich. Zrezygnować możesz w każdej chwili.